Bagaimana Tarikh Perayaan Islam Ditentukan di Malaysia

Malaysia menentukan awal bulan Hijrah dengan menggabungkan rukyah (cerapan anak bulan) dan hisab (kiraan falak). Sejak 2022, anak bulan dianggap boleh kelihatan jika ketinggiannya sekurang-kurangnya 3 darjah dan jarak lengkungnya dari matahari sekurang-kurangnya 6.4 darjah semasa matahari terbenam. Tarikh Ramadan, Syawal dan Zulhijah kemudian diisytiharkan oleh Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja.

Bulan Hijrah bermula dengan anak bulan

Kalendar Hijrah ialah kalendar bulan sepenuhnya. Setiap bulan mempunyai 29 atau 30 hari, dan bulan baharu bermula apabila hilal, iaitu anak bulan sabit yang pertama, muncul di ufuk barat selepas matahari terbenam pada hari ke-29. Jika hilal tidak dapat dilihat, bulan semasa digenapkan 30 hari. Kerana itu tarikh Hijrah bermula pada waktu Maghrib, bukan tengah malam: malam Aidilfitri sebenarnya sudah pun 1 Syawal.

Dua belas bulan bulan berjumlah kira-kira 354 hari. Itulah sebabnya setiap perayaan bergerak kira-kira 11 hari lebih awal setiap tahun Masihi, seperti yang boleh dilihat apabila membandingkan tarikh perayaan Islam 2026 dengan tahun berikutnya.

Rukyah: cerapan di lokasi rasmi

Pada petang 29 Syaaban, 29 Ramadan dan 29 Zulkaedah, pegawai yang dilantik mencerap ufuk barat di lokasi cerapan rasmi di seluruh negara. Untuk Aidiladha 1447H, Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja menetapkan cerapan pada petang 17 Mei 2026 di 29 lokasi. Laporan dari lokasi ini dikumpulkan dan disemak sebelum keputusan dibuat pada malam yang sama.

Hisab dan kriteria imkanur rukyah

Hisab ialah kiraan kedudukan bulan dan matahari. Kiraan ini membolehkan takwim disediakan bertahun-tahun lebih awal dan menapis laporan cerapan yang mustahil dari segi falak. Malaysia, Brunei, Indonesia dan Singapura berkongsi satu set syarat yang dipanggil kriteria imkanur rukyah MABIMS, iaitu syarat minimum supaya anak bulan dianggap boleh dilihat.

Kriteria baharu lebih ketat. Anak bulan setinggi 2 darjah sangat sukar dilihat kerana cahaya senja masih terang, jadi syarat 3 darjah dan 6.4 darjah lebih hampir dengan apa yang benar-benar boleh dicerap. Kesannya, bulan Hijrah di Malaysia kadang-kadang bermula sehari lebih lewat berbanding kiraan yang lebih longgar.

Siapa yang mengisytiharkan tarikh

Majlis Raja-Raja telah bersetuju bahawa awal Ramadan, Syawal dan Zulhijah ditetapkan berdasarkan rukyah dan hisab. Keputusannya diumumkan oleh Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja melalui siaran radio dan televisyen pada malam cerapan. Bulan-bulan lain, termasuk Muharam dan Rabiulawal, mengikut takwim yang disediakan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), sebab itu Awal Muharam dan Maulidur Rasul tidak bertanda "tertakluk kepada perubahan" dalam jadual cuti JPM.

Kenapa Malaysia berbeza dengan Arab Saudi

Kalendar Umm al-Qura ialah kalendar kiraan rasmi Arab Saudi. Ia berasaskan kedudukan bulan dilihat dari Makkah dan tidak mensyaratkan anak bulan setinggi 3 darjah. Makkah juga terletak kira-kira 62 darjah bujur, atau lebih empat jam masa matahari, di sebelah barat Kuala Lumpur, jadi bulan sudah lebih tua dan lebih tinggi ketika matahari terbenam di sana. Gabungan dua faktor ini menyebabkan bulan Hijrah di Malaysia sering bermula sehari lebih lewat.

Kami membandingkan setiap tarikh rasmi Malaysia bagi 2026 dan 2027 dengan tarikh Umm al-Qura pada hari yang sama:

Daripada 17 tarikh rasmi 2026 dan 2027, 6 sama dengan kalendar Umm al-Qura. Bagi 11 tarikh lagi, tarikh Hijrah di Malaysia kurang sehari kerana bulan itu bermula sehari lewat di sini.

Jadual ini membandingkan tarikh kalendar sahaja. Untuk Ramadan dan dua Hari Raya, Arab Saudi juga membuat pengumuman berasaskan cerapan, jadi tarikh sambutan sebenar di sana boleh berbeza daripada kalendar Umm al-Qura. Tarikh muktamad bagi Malaysia sentiasa yang diumumkan di sini, seperti yang disenaraikan dalam jadual perayaan Islam 2027.

Soalan lazim

Apakah beza rukyah dan hisab?

Rukyah ialah melihat anak bulan dengan mata atau alat cerapan selepas matahari terbenam. Hisab ialah mengira kedudukan bulan secara falak. Malaysia menggunakan kedua-duanya untuk menetapkan awal Ramadan, Syawal dan Zulhijah.

Apakah kriteria MABIMS terkini?

Sejak 2022, anak bulan dianggap boleh kelihatan jika ketinggiannya sekurang-kurangnya 3 darjah dan elongasinya sekurang-kurangnya 6.4 darjah ketika matahari terbenam. Syarat umur anak bulan tidak lagi digunakan.

Kenapa Hari Raya di Malaysia kadang-kadang lewat sehari daripada Arab Saudi?

Malaysia terletak di timur Makkah, jadi anak bulan lebih muda ketika matahari terbenam di sini, dan kriteria MABIMS lebih ketat daripada kiraan Umm al-Qura. Jika anak bulan belum mencapai 3 darjah di Malaysia, bulan semasa digenapkan 30 hari.